Milli bəstəkar məktəbinin gələcək inkişafı yeni yaradıcı qüvvələrin axını olmadan mümkün deyil

Hər xalqın mədəniyyətinin və incəsənətinin formalaşmasında, inkişafında qabaqcıl fiqur – görkəmli şəxsiyyət böyük rol oynayır. O, gələcək nəsillər üçün ruhlandırıcı və yaradıcı “mayak” rolunda çıxış edir. Belə şəxsiyyətlər bədii düşüncənin istiqamətlərini formalaşdırır, mədəniyyət vektorlarını müəyyənləşdirir və milli incəsənətin daha da inkişafı üçün möhkəm əsas yaradırlar.

Bizim üçün belə görkəmli şəxsiyyət – bəstəkar, maarifçi, Azərbaycan professional musiqisinin banisi Üzeyir Hacıbəylidir. Onun milli musiqi məktəbinin formalaşmasına və Avropa ilə Şərq musiqi ənənələrinin sintezinə etdiyi töhfə Azərbaycan incəsənəti tarixində bənzəri olmayan fenomendir. Bütün şüurlu ömrünü mədəniyyətə xidmətə həsr etmişdir; təkcə yenilikçi əsərlərin yaradıcısı kimi deyil, həmçinin pedaqoq, nəzəriyyəçi və ictimai xadim kimi.

Hacıbəylinin yaradıcılığı haqqında çox yazılıb, amma zəngin tədqiqat ədəbiyyatına rəğmən, onun bədii irsi hələ də yeni, əvvəl görünməyən tərəflərdən özünü göstərməkdədir. Onun əsərlərinə hər yeni tədqiqat, üslubun və bədii fərdiliyin daha dərin qatlarını açır ki, bu da yaradıcılığının tədqiqini alimlər üçün olduğu qədər geniş mədəni ictimaiyyət üçün də sonsuz dərəcədə aktual və maraqlı edir.

Bu fikirləri Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının İxtisas musiqi məktəb studiyasının elmi metodiki işlər üzrə direktor müavini, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Aytən Baxşiyevanın Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının sədri, Xalq artisti, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Firəngiz Əlizadə ilə müsahibəsində yer alıb. AZƏRTAC müsahibənin bəzi məqamlarını oxucularla bölüşür.

Söhbət zamanı Firəngiz xanım Üzeyir Hacıbəylinin milli bəstəkar məktəbinin formalaşması və inkişafında, eləcə də Azərbaycan musiqişünaslarının fəaliyyətində onun yaradıcılığının xüsusi əhəmiyyətini vurğulayıb. Firəngiz Əlizadə Bəstəkarlar İttifaqının əsas istiqamətləri və indiki təşəbbüsləri barədə geniş danışıb, gənc istedadların dəstəklənməsi məsələsinə diqqət çəkib. Müsahibədə o, musiqi ilə məşğul olmağa başlayanlara qiymətli tövsiyələr verib: milli musiqi irsini dərindən öyrənməyin, peşəkar yanaşma və yaradıcı özünüifadənin vacibliyini önə çıxardıb.

Firəngiz xanım deyib: “Azərbaycan Respublikası Bəstəkarlar İttifaqı ənənəvi olaraq hər il ölkənin peşəkar musiqisinin banisi – Üzeyir Hacıbəylinin şərəfinə keçirilən festivalda iştirak edir. Onun bəstəkar, pedaqoq və ictimai xadim kimi əhəmiyyətini qiymətləndirmək son dərəcə vacib amildir: məhz o, Avropa və Şərq musiqi ənənələrinin inteqrasiyasına yönəlmiş milli bəstəkar məktəbinin təməlini qoymuşdur”.

Elm – yaddaşın əsası kimi

F.Əlizadə qeyd edib ki, festival çərçivəsində hər il bir sıra əhəmiyyətli tədbirlər keçirilir, onların arasında Bəstəkarlar İttifaqının iclas zalında keçirilən elmi konfrans xüsusi yer tutur: “Hər il yeni mövzu seçilərkən düşünülür ki, görəsən, Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılığına nə qədər müraciət etmək olar? Lakin təcrübə aydın göstərir, onun irsi hələ də bizə bu fenomenin hər dəfə yeni-yeni tərəflərini açır. Bu, onun şəxsiyyətinin və yaradıcılığının həqiqətən tükənməz elmi maraq mənbəyi olduğunu göstərir. Hər yeni konfransda Ü.Hacıbəylinin yaradıcılıq irsi barəsində yeni məlumatlar öyrənirsən. Son illərin mövzuları bunun bariz sübutudur. Hər yeni tədqiqat onun şəxsiyyətinin miqyasını və musiqi mədəniyyətinə – yalnız Azərbaycana deyil, dünya kontekstində də təsirini daha dərindən düşünməyə imkan verir. Artıq konfrans materiallarının toplusunun iki cildi nəşr olunub, bu il üçüncü cild çapa hazırlanır. Bütün nəşrlər İttifaqın maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilir.

Bəstəkarlar İttifaqı yalnız Üzeyir Hacıbəylinin irsi ilə məhdudlaşmır – digər musiqi xadimlərini də fəal olaraq ehtiramla yad edir. Məsələn, ilk dəfə olaraq milli məqamlar nəzəriyyəsini xeyli genişləndirən və Azərbaycan bəstəkar texnikasına yeni nəfəs gətirən Məmməd Saleh İsmayılovun yubileyi təşkil olunub”.

Gənclik – musiqi şüurunun gələcəyidir

F.Əlizadə vurğulayıb ki, bu günlərdə gənc bəstəkarlara dəstək xüsusilə diqqət çəkir: Tahir İbişov, Türkər Qasımzadə, Səid Qəni və başqaları – aktiv və tələbata uyğundurlar. Onların əsərləri artıq xaricdə, o cümlədən Almaniyada da ifa olunur.

Söhbətin sonunda Firəngiz xanım deyib: “İstərdim ki, musiqişünasların daha çox fəallıq göstərməsinin zəruriliyini vurğulayım. Təəssüf ki, son illərdə “bəstəkarlıq” ixtisasına qəbul edənlərin sayı xeyli azalıb. Bu, narahatlıq doğurur, çünki milli bəstəkar məktəbinin gələcək inkişafı yeni yaradıcı qüvvələrin axını olmadan mümkün deyil. Bu problemə mütləq ayrıca diqqət yetirilməlidir – musiqişünaslar bu peşəyə marağı qaytarmaq və milli bəstəkar məktəbinin inkişafını qorumaq vəzifəsi qarşısındadırlar. Ona görə gənc musiqiçilərə və tədqiqatçılara müraciət etmək istəyirəm: yazın, cəsarət göstərin, araşdırın! Milli musiqi sizə – ənənələrə hörmətlə və gələcəyə açıq baxışla onu inkişaf etdirməyə hazır olanlara – ehtiyac duyur”.

Nəticə olaraq, qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı, eyni zamanda, ənənələrin qoruyucusudur, elmi düşündürmə mərkəzidir və gənc istedadlar üçün platformadır. Onun fəaliyyəti – festivallardan tutmuş gənc bəstəkarlarla əməkdaşlığa qədər – göstərir ki, musiqi mədəniyyəti yaşayır və inkişaf edir, köklərinə sədaqətini saxlayaraq gələcəyə açıqdır.

Франгиз Ализаде: Наследие Узеира Гаджибейли по-прежнему открывает перед нами все новые и новые грани этого феномена

Дальнейшее развитие национальной композиторской школы невозможно без притока новых творческих сил

В становлении и развитии культуры и искусства каждого народа значительную роль играет фигура первопроходца – выдающегося деятеля, который становится своего рода ориентиром, духовным и творческим «маяком» для последующих поколений. Подобные личности формируют направления художественного мышления, определяют культурные векторы и создают прочную основу для дальнейшего развития национального искусства.

Такой выдающейся фигурой для нас является Узеир Гаджибейли – композитор, просветитель, мыслитель и основоположник азербайджанской профессиональной музыки. Его вклад в формирование национальной музыкальной школы и синтез европейских и восточных традиций представляет собой уникальное явление, не имеющее аналогов в истории отечественного искусства. Всю свою сознательную жизнь он посвятил служению культуре, выступая не только как создатель новаторских произведений, но и как педагог, теоретик, общественный деятель.

О творчестве Гаджибейли написано немало. Однако, несмотря на богатую исследовательскую литературу, его художественное наследие продолжает открываться с новых, ранее неочевидных сторон. Каждое новое обращение к его произведениям раскрывает все более глубокие пласты смыслов, стиля и художественной индивидуальности, что делает изучение его творчества бесконечно актуальным и увлекательным как для исследователей, так и для широкой культурной общественности.

Эти мысли нашли отражение в интервью заместителя директора по научно-методической работе специальной музыкальной школы-студии Бакинской музыкальной академии имени Узеира Гаджибейли, доктора философии по искусствоведению Айтен Бахшиевой с председателем Союза композиторов Азербайджана, народной артисткой, членом-корреспондентом НАНА профессором Франгиз Ализаде.

В ходе беседы Франгиз ханым подчеркнула исключительное значение творчества Узеира Гаджибейли в формировании и развитии национальной композиторской школы, а также в деятельности азербайджанских музыковедов. Она подробно рассказала о ключевых направлениях и текущих инициативах Союза композиторов Азербайджана, акцентировав внимание на его роли в поддержке молодых талантов. Народная артистка поделилась ценными рекомендациями, адресованными начинающим музыкантам, подчеркнув важность глубокого изучения национального музыкального наследия, профессиональной самодисциплины и стремления к творческому самовыражению.

«Союз композиторов Азербайджана традиционно участвует в ежегодном фестивале, посвященном основателю профессиональной музыки страны – Узеиру Гаджибейли. Его значимость как композитора, педагога и общественного деятеля невозможно переоценить: ведь именно он заложил фундамент национальной композиторской школы, ориентированной на интеграцию европейских и восточных музыкальных традиций», – рассказывает председатель Союза.

Наука как основа памяти

Как известно, – говорит Ф.Ализаде, – ежегодно в рамках фестиваля проводится целый ряд значимых мероприятий, среди которых особое место занимает научная конференция, проходящая в зале заседаний Союза композиторов. Каждый год мы выбираем новую тему, и, казалось бы, сколько еще можно обращаться к творчеству Узеира Гаджибейли? Однако практика показывает: его наследие по-прежнему открывает перед нами все новые и новые грани этого феномена. И это свидетельствует о том, что его личность и творчество представляют собой поистине неисчерпаемый источник научного интереса. С каждой новой конференцией узнаешь что-то новое о творческом наследии Гаджибейли. Темы последних лет – тому подтверждение. Каждое новое исследование позволяет глубже осмыслить масштаб его фигуры и влияние на музыкальную культуру не только Азербайджана, но и гораздо шире в мировом контексте. Изданы уже два тома сборника с материалами, в этом году выходит третий. Все издания публикуются при финансовой поддержке Союза.

Союз композиторов не ограничивается наследием Гаджибейли – также активно чествует других деятелей. Например, впервые был организован юбилей Мамедсалеха Исмайлова, который существенно расширил теорию национальных ладов и внес новое дыхание в азербайджанскую композиторскую технику.

Председатель Союза композиторов, возглавляющая его с 2007 года, подчеркивает неизменную связь с предшественниками.

Молодежь – будущее музыкального сознания

Ф.Ализаде подчеркнула, что особое внимание в наши дни уделяется поддержке молодых композиторов: Таир Ибишов, Туркер Гасымзаде, Саид Гани и другие – активны и востребованы. Их музыка уже исполняется и за рубежом, в том числе в Германии.

В конце беседы Франгиз ханым говорит: «Хотелось бы подчеркнуть необходимость большей активности со стороны музыковедов. К сожалению, в последние годы наблюдается тревожная тенденция – значительно снизилось количество поступающих на специальность «композиция». Это вызывает обеспокоенность, поскольку дальнейшее развитие национальной композиторской школы невозможно без притока новых творческих сил. Поэтому я хочу обратиться к молодым музыкантам и исследователям: пишите, дерзайте, исследуйте! Национальная музыка нуждается в вас – в тех, кто готов развивать её с уважением к традициям и с открытым взглядом в будущее».

Подытоживая, надо отметить, что Союз композиторов Азербайджана – это одновременно хранитель традиций, центр научного осмысления и платформа для молодых талантов. Его деятельность – от фестиваля до взаимодействия с молодыми композиторами – подтверждает, что музыкальная культура живет и развивается, оставаясь верной своим истокам и открытой для будущего.